Στις 26 Ιανουαρίου 1828, ο Ιωάννης Καποδίστριας φτάνει στην Ελλάδα και ορκίζεται Κυβερνήτης της. Πρόκειται για έναν εξέχοντα Έλληνα πολιτικό και διπλωμάτη, ο οποίος είχε ήδη διαγράψει λαμπρή διεθνή πορεία, φτάνοντας μέχρι τη θέση του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Ως πρώτος Κυβερνήτης του ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους, ανέλαβε το τιτάνιο έργο της οικοδόμησης του κράτους από το μηδέν, διαθέτοντας μάλιστα ολόκληρη την προσωπική του περιουσία για τον σκοπό αυτό.
Η διεθνής του φήμη είχε προηγηθεί κατά πολύ της άφιξής του στην Ελλάδα. Οι διπλωματικοί του χειρισμοί μετά τη λήξη των Ναπολεόντειων Πολέμων τον είχαν καταστήσει έναν από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους πολιτικούς του καιρού του. Το 1813 διορίστηκε εκπρόσωπος της Ρωσίας στην Ελβετία, όπου έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην απελευθέρωση της χώρας από την επιρροή του Ναπολέοντα, αλλά και στη διαμόρφωση του ελβετικού Συντάγματος, το οποίο προέβλεπε 19 αυτόνομα καντόνια. Η συμβολή του στην ουδετερότητα και ανεξαρτησία της Ελβετίας θεωρείται μέχρι σήμερα θεμελιώδης.
Στο Συνέδριο της Βιέννης, συμμετείχε ως μέλος της ρωσικής αντιπροσωπίας, αποτελώντας το φιλελεύθερο αντίβαρο στην αυστηρά συντηρητική πολιτική του Μέτερνιχ. Εκεί πέτυχε την εξουδετέρωση της αυστριακής επιρροής, τη διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας της Γαλλίας μετά την πτώση του Ναπολέοντα, καθώς και τη διεθνή κατοχύρωση της ελβετικής ουδετερότητας υπό την εγγύηση των Μεγάλων Δυνάμεων. Ως επιστέγασμα της δράσης του, ο Τσάρος τον διόρισε Υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας (1816–1822).
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Johann Wolfgang von Goethe, παρακολουθώντας την άφιξη του Καποδίστρια στην Ελλάδα, έγραφε με θαυμασμό για την ηθική του ανωτερότητα και την ανάγκη να συσπειρωθούν γύρω του οι άριστοι των Ελλήνων. Σε άλλο σημείο, τόνιζε πως ο Καποδίστριας αγωνιζόταν να εξαλείψει την πειρατεία, την αισχροκέρδεια και τις καταχρήσεις, εκφράζοντας την ελπίδα για την επικράτηση των καλύτερων στο νέο κράτος.
Ωστόσο, ο ίδιος ο Γκαίτε διατύπωσε και μια ζοφερή πρόβλεψη: ότι ο Καποδίστριας δύσκολα θα μακροημερεύσει στη διακυβέρνηση, επειδή δεν ήταν στρατιωτικός και δεν κρατούσε «σπάθη» για να επιβληθεί σε στρατιωτικούς, προκρίτους και ισχυρά συμφέροντα. «Δεν είναι δυνατόν να γίνει διαφορετικά…», προφήτευσε, λόγια που αποδείχθηκαν τραγικά προφητικά.
Ο ίδιος ο Γκαίτε σημείωσε επίσης ότι ο Καποδίστριας πίστευε βαθιά στην τιμιότητα των ανθρώπων, κάτι που τον οδήγησε σε μεγάλες απογοητεύσεις και σφοδρές αντιδράσεις. Ο σύγχρονος μελετητής Henry Kissinger θα γράψει αργότερα πως «μοναδικό και άσβεστο πάθος του Καποδίστρια ήταν η απελευθέρωση της Ελλάδας, χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες για τον εαυτό του».
Οι σύγχρονοί του περιγράφουν έναν άνδρα εξαιρετικής γοητείας και πνευματικού βάθους. Ψηλός, αριστοκρατικός, με σιωπηλή μελαγχολία στο βλέμμα, μαγνήτιζε τα βλέμματα χωρίς προσπάθεια. Η μόρφωσή του ήταν απέραντη, ενώ ο λόγος του συνδύαζε σοφία, επιχειρήματα και σεμνότητα. Ακόμη και οι πολιτικοί του αντίπαλοι δεν μπορούσαν παρά να τον επαινούν.
Πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι αν δεν είχε δολοφονηθεί, το Ελληνικό κράτος θα είχε απαλλαγεί από χρόνιες παθογένειες που το ταλανίζουν μέχρι σήμερα. Άλλοι τον κατηγόρησαν για αυταρχισμό, ωστόσο το ήθος και ο βίος του δεν ενισχύουν αυτή την άποψη.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας αποτελεί σπάνιο παράδειγμα πολιτικού που μπήκε στην εξουσία πάμπλουτος και πέθανε φτωχός. Υποθήκευσε την πατρική του περιουσία στην Κέρκυρα, διέθεσε όλα του τα χρήματα για το κράτος και έζησε με ακραία λιτότητα. Όπως καταγράφεται στη Γενική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, όταν ο γιατρός του συνέστησε καλύτερη διατροφή, εκείνος απάντησε:
«Μόνον όταν θα είμαι βέβαιος ότι δεν υπάρχει ούτε ένα Ελληνόπουλο που πεινάει».
Έτσι έζησε και έτσι έμεινε στην ιστορία: ως σύμβολο ανιδιοτέλειας, ήθους και αυταπάρνησης, ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες της νεότερης ιστορίας.
