Η αληθινή ιστορία πίσω από το «Ριφιφί»
Η ιστορία του Παναγιώτη Βασιλέλλη δεν είναι μυθοπλασία, όσο κι αν μοιάζει με εφιάλτη. Είναι μια αληθινή υπόθεση που σημάδεψε την Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και αποτέλεσε έμπνευση για το «Ριφιφί». Δεν αφορά ένα μακρινό, ξεχασμένο παρελθόν, αλλά μια χώρα που όλοι θυμόμαστε – και μια κοινωνία που συγκλονίστηκε.
Ένα παιδί που δεν πρόλαβε να ζήσει
Ο Παναγιώτης δεν πρόλαβε να πάει νηπιαγωγείο, να μάθει γράμματα ή να κάνει φίλους. Το 1999, σε ηλικία μόλις 18 μηνών, οι γιατροί ανακοίνωσαν στους γονείς του ότι πάσχει από νευροβλάστωμα τετάρτου σταδίου, έναν εξαιρετικά επιθετικό παιδικό καρκίνο. Τα συμπτώματα συχνά συγχέονταν με λευχαιμία, όμως η πραγματικότητα ήταν αμείλικτη: ο χρόνος δεν ήταν σύμμαχος.
Ο πατέρας του, Στράτης Βασιλέλλης, οικοδόμος από τη Μυτιλήνη, και η μητέρα του, Γεωργία Πιτσιλάδη, άφησαν τη Λέσβο και βρέθηκαν στην Αθήνα, στο νοσοκομείο Παίδων. Ακολούθησαν χειρουργεία, χημειοθεραπείες, μεταμόσχευση μυελού. Μήνες ζωής μέσα σε θαλάμους, με την ελπίδα να εναλλάσσεται διαρκώς με τον τρόμο.
Η μοναδική ελπίδα και το δυσβάσταχτο ποσό
Οι γιατροί έκαναν ό,τι μπορούσαν, όμως η τελευταία –και μοναδική– ελπίδα σωτηρίας βρισκόταν στο νοσοκομείο Memorial στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το κόστος ήταν αδιανόητο για την εποχή: περίπου 100 εκατομμύρια δραχμές, σχεδόν 300.000 ευρώ. Για μια οικογένεια που ζούσε από το μεροκάματο, το ποσό ήταν απλησίαστο.
Ο Στράτης Βασιλέλλης έκανε τότε το μόνο που μπορούσε. Βγήκε στα κανάλια, μίλησε δημόσια και ζήτησε βοήθεια. Και η ελληνική κοινωνία αντέδρασε συγκλονιστικά. Άνθρωποι έδιναν από το υστέρημά τους, μαγαζιά τοποθετούσαν κουτιά εράνων, ενώ η προσπάθεια απλώθηκε σε όλη τη χώρα. Η αλληλεγγύη έγινε πρωτοσέλιδο.
Η γραφειοκρατία που πάγωσε τα πάντα
Στις 5 Μαΐου 2000 άνοιξε τραπεζικός λογαριασμός στο όνομα των γονιών και του παιδιού. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, το ποσό είχε συγκεντρωθεί σχεδόν στο σύνολό του. Όλα έδειχναν ότι ο Παναγιώτης θα προλάβαινε να φύγει για τις ΗΠΑ.
Στις 13 Ιουνίου 2000, όμως, η τράπεζα δέσμευσε τον λογαριασμό. Η αιτιολογία ήταν ψυχρή και αμείλικτη: ο έρανος δεν είχε χαρακτηριστεί εξαρχής ως ερανικός και, βάσει νόμου του 1931, η εκταμίευση χρημάτων υπέρ ιδιώτη χωρίς ειδική άδεια δεν ήταν νόμιμη. Παρά τις εκκλήσεις, τη λαϊκή πίεση και τη δημοσιότητα, τίποτα δεν άλλαζε.
Ο δεύτερος Γολγοθάς
Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε ένας δεύτερος Γολγοθάς. Όχι στα νοσοκομεία, αλλά στα γραφεία. Αιτήσεις, υπογραφές, γνωμοδοτήσεις, υπουργικές αποφάσεις. Ο χρόνος για το παιδί έτρεχε αμείλικτα, ενώ ο χρόνος του κράτους κυλούσε βασανιστικά αργά.
Κάποια χρήματα αποδεσμεύτηκαν ως «δωρεά», όχι όμως αρκετά για να καλύψουν τις απαιτούμενες προκαταβολές του αμερικανικού νοσοκομείου. Οι γιατροί στις ΗΠΑ ζητούσαν δεκάδες χιλιάδες δολάρια για να ξεκινήσει η θεραπεία – ποσό που δεν μπορούσε να καταβληθεί.
Ο τραγικός επίλογος
Τον Δεκέμβριο του 2000 η κατάσταση του Παναγιώτη επιδεινώθηκε δραματικά. Τον Φεβρουάριο του 2001 ψηφίστηκε ειδική ρύθμιση για κατ’ εξαίρεση αποδέσμευση χρημάτων σε περιπτώσεις σοβαρής ασθένειας. Στις αρχές Μαρτίου εκδόθηκε και η σχετική υπουργική απόφαση. Το κράτος, επιτέλους, είπε «ναι».
Δύο ημέρες αργότερα, στις 5 Μαρτίου 2001, ο Παναγιώτης Βασιλέλλης πέθανε.
Η τραγική ειρωνεία δεν σταμάτησε εκεί. Δύο ημέρες μετά τον θάνατό του, η τράπεζα εκταμίευσε 12 εκατομμύρια δραχμές, τα οποία δόθηκαν σε ιδρύματα για την καταπολέμηση παιδικών ασθενειών. Όταν ο τότε υπουργός Υγείας Αλέκος Παπαδόπουλος ρωτήθηκε για την υπόθεση, η απάντησή του έμεινε ιστορική:
«Άλλη ερώτηση…»
Η δικαστική κατάληξη και το αναπάντητο ερώτημα
Οι γονείς του παιδιού αναζήτησαν δικαίωση στα δικαστήρια. Το 2008, η ελληνική Δικαιοσύνη έκρινε ότι κανείς δεν έφερε ευθύνη, καθώς όλοι ενήργησαν σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο. Αργότερα, ακόμη και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αποφάνθηκε ότι δεν υπήρξε τυπική παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή, αν και μειοψηφικές φωνές τόνισαν το αυτονόητο: ότι η γραφειοκρατία δεν μπορεί να προηγείται της ανθρώπινης ζωής.
Μια ιστορία που δεν ξεχνιέται
Σήμερα, περισσότερα από είκοσι χρόνια μετά, η ιστορία επιστρέφει μέσα από τη μυθοπλασία και συγκλονίζει ξανά. Ο Παναγιώτης Βασιλέλλης θα ήταν σήμερα 28 ετών.
Ίσως αυτό να είναι το πιο σκληρό στοιχείο αυτής της ιστορίας. Όχι μόνο ότι χάθηκε ένα παιδί. Αλλά ότι χάθηκε ενώ υπήρχε χρόνος να σωθεί. Έστω λίγος.
