Δύο μεγάλοι Άγιοι με το ίδιο όνομα τιμώνται σήμερα από την Ορθόδοξη Εκκλησία, σε μια γιορτή που συνδέεται με κόλλυβα, θαύμα και μια παράδοση που θυμίζει άτυπο Ψυχοσάββατο.
Σήμερα 28 Φεβρουαρίου τιμούμε τους Αγίους Θεοδώρους με κόλλυβα. Ανακαλύψτε το θαύμα που συνδέεται με τη γιορτή και γιατί θεωρείται άτυπο Ψυχοσάββατο.
Σήμερα έχουν την ονομαστική τους εορτή οι Κύρα, Κυρά, Κυράτσα, Κυράτσω, Κυράτση, Κυρατσούδα, Μαριάννα, Θεόδωρος, Θοδωρής, Θόδωρος, Τεό, Θεοδώρα, Δώρα, Θοδώρα, Δωρούλα και Ντόρα, προς τιμήν των Αγίων Κυράς και Μαράνας, αλλά και των Αγίων Θεοδώρων, που η Εκκλησία τιμά για την ακλόνητη πίστη, το μαρτύριο και την προσφορά τους στον Χριστιανισμό.
Κάθε χρόνο, το πρώτο Σάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη των Αγίων Θεοδώρων, δύο μεγαλομαρτύρων που φέρουν το ίδιο όνομα: τον Τήρωνα και τον Στρατηλάτη. Φέτος, η εορτή συμπίπτει με το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου και είναι άρρηκτα δεμένη με την προσφορά κόλλυβων, ένα έθιμο που γεννήθηκε μέσα από ένα συγκλονιστικό θαύμα.
Ποιοι είναι οι δύο Άγιοι Θεόδωροι
Ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων και ο Άγιος Θεόδωρος ο Στρατηλάτης αποτελούν εξέχουσες μορφές του χριστιανικού μαρτυρολογίου. Ο Τήρων τιμάται ξεχωριστά στις 17 Φεβρουαρίου, ενώ ο Στρατηλάτης στις 8 Φεβρουαρίου. Ωστόσο, η κοινή τους εορτή καθιερώθηκε να τελείται το πρώτο Σάββατο της Σαρακοστής, έπειτα από απόφαση της Συνόδου της Λαοδικείας.
Η Σύνοδος όρισε πως κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής δεν τελούνται μνήμες αγίων μέσα στις καθημερινές, αλλά μεταφέρονται στο πλησιέστερο Σάββατο ή Κυριακή. Με τον καιρό, η συγκεκριμένη μεταφορά απέκτησε ξεχωριστή σημασία, εξαιτίας του θαύματος που συνδέεται με τον Άγιο Θεόδωρο τον Τήρωνα.
Το θαύμα με τα κόλλυβα που άλλαξε την παράδοση
Το γεγονός που σφράγισε τη γιορτή συνέβη στα χρόνια της αυτοκρατορίας του Ιουλιανού του Παραβάτη. Παρότι είχε ανατραφεί ως χριστιανός και είχε χειροτονηθεί αναγνώστης, ο Ιουλιανός απαρνήθηκε την πίστη και επιχείρησε να επαναφέρει την ειδωλολατρία.
Γνωρίζοντας ότι οι χριστιανοί ξεκινούσαν τη νηστεία της Σαρακοστής, κατέστρωσε ένα ύπουλο σχέδιο: έδωσε εντολή να ραντιστούν κρυφά όλα τα τρόφιμα της αγοράς της Κωνσταντινούπολης με αίμα από ειδωλολατρικές θυσίες, ώστε να μολυνθούν πνευματικά οι πιστοί.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων εμφανίστηκε σε όραμα στον Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως Ευδόξιο. Του αποκάλυψε το σχέδιο του αυτοκράτορα και τον προέτρεψε να προειδοποιήσει τον λαό. Ο άγιος συμβούλευσε να μην αγοράσουν τίποτα από την αγορά, αλλά να βράσουν σιτάρι και να τραφούν με κόλλυβα.
Οι χριστιανοί υπάκουσαν και έτσι διατήρησαν αγνή τη νηστεία τους. Σε ανάμνηση αυτού του θαύματος, η Εκκλησία καθιέρωσε την ετήσια τιμή των Αγίων Θεοδώρων το πρώτο Σάββατο της Σαρακοστής, δοξάζοντας τον Θεό και τιμώντας τον μεγαλομάρτυρα.
Γιατί θεωρείται άτυπο Ψυχοσάββατο
Παρότι δεν συγκαταλέγεται στα επίσημα Ψυχοσάββατα, η ημέρα των Αγίων Θεοδώρων έχει καθιερωθεί στη λαϊκή συνείδηση ως άτυπο Ψυχοσάββατο. Επισήμως, η Εκκλησία έχει ορίσει δύο Ψυχοσάββατα τον χρόνο: το ένα πριν από την Κυριακή της Απόκρεω και το άλλο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής.
Ωστόσο, σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, το Σάββατο αυτό τελούνται μνημόσυνα για τους κεκοιμημένους, ενισχύοντας τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ημέρας.
Τα κόλλυβα που προσφέρονται έχουν διπλή σημασία. Από τη μία, τιμούν τους αγίους και συμβολίζουν τη νίκη τους απέναντι στην αμαρτία και τον θάνατο. Από την άλλη, παραπέμπουν στη μνήμη των κεκοιμημένων, καθώς συνδέονται άμεσα με την ελπίδα της ανάστασης. Έτσι, η γιορτή συνδυάζει τη χαρά της τιμής των μαρτύρων με τη βαθιά προσδοκία της Ανάστασης.
Πότε διαβάζονται τα κόλλυβα
Με βάση το εκκλησιαστικό τυπικό, τα κόλλυβα των Αγίων Θεοδώρων ευλογούνται σε δύο ακολουθίες. Η πρώτη γίνεται το απόγευμα της Παρασκευής 27 Φεβρουαρίου, κατά τον Εσπερινό με την Ακολουθία των Κολλύβων. Η δεύτερη τελείται ανήμερα της γιορτής, το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου, στον Όρθρο και στη Θεία Λειτουργία, και ακολουθεί και πάλι η Ακολουθία των Κολλύβων.
Όσοι επιθυμούν να προσφέρουν κόλλυβα καλό είναι να ενημερώσουν εγκαίρως τον ιερέα του ναού τους, ώστε να ενταχθούν σωστά στην ακολουθία της ημέρας.
