Ο κοινός τραπεζικός λογαριασμός (joint account) επιτρέπει σε δύο ή περισσότερους δικαιούχους να διαχειρίζονται από κοινού μια κατάθεση, με ίσα δικαιώματα ανάληψης. Ωστόσο, κρίσιμα νομικά ζητήματα ανακύπτουν τόσο σε περίπτωση θανάτου συνδικαιούχου όσο και σε περίπτωση κατάσχεσης.
Τι συμβαίνει σε περίπτωση θανάτου δικαιούχου
Η βασική ρύθμιση περιλαμβάνεται στο άρθρο 2 του Ν. 5638/1932. Η διάταξη αυτή προβλέπει ότι μπορεί να τεθεί ειδικός όρος σύμφωνα με τον οποίο, σε περίπτωση θανάτου ενός δικαιούχου, η κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους επιζώντες.
Όταν υπάρχει ο ειδικός όρος
- Ο λογαριασμός μεταβιβάζεται αυτόματα στους επιζώντες.
- Οι κληρονόμοι του θανόντος δεν μπορούν να στραφούν κατά της τράπεζας.
- Ο επιζών δικαιούχος δικαιούται να αναλάβει το σύνολο της κατάθεσης, χωρίς συναίνεση τρίτων.
Η νομολογία του Αρείου Πάγου (ΑΠ 381/2018) επιβεβαιώνει ότι, εφόσον έχει τεθεί ο συγκεκριμένος όρος, οι κληρονόμοι δεν έχουν αξίωση έναντι της τράπεζας.
Όταν δεν υπάρχει ο ειδικός όρος
- Οι κληρονόμοι δεν μπορούν να αξιώσουν χρήματα από την τράπεζα.
- Μπορούν όμως να στραφούν κατά του επιζώντος συνδικαιούχου για το μέρος που αναλογεί στον θανόντα, βάσει των εσωτερικών σχέσεων των καταθετών.
Η διάταξη αυτή απλοποιεί τη διαχείριση του λογαριασμού μετά τον θάνατο και διασφαλίζει τη συνέχεια της συναλλακτικής σχέσης.
Τι ισχύει για το τραπεζικό απόρρητο και την κατάσχεση
Με το άρθρο 24 του Ν. 2915/2001, το τραπεζικό απόρρητο δεν ισχύει έναντι δανειστή που έχει δικαίωμα κατάσχεσης. Το απόρρητο αίρεται μόνο για το ποσό που απαιτείται για την ικανοποίηση της απαίτησης.
Η νομολογία είχε ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση πριν από τη ρύθμιση, όπως προκύπτει από αποφάσεις της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου.
Κατάσχεση κοινού λογαριασμού
Το άρθρο 4 του Ν. 5638/1932 ορίζει ότι η κατάσχεση επιτρέπεται, αλλά τεκμαίρεται αμάχητα ότι η κατάθεση ανήκει σε όλους τους δικαιούχους κατ’ ίσα μέρη.
Αυτό σημαίνει ότι:
- Ο δανειστής ενός συνδικαιούχου δεν μπορεί να κατάσχει το σύνολο της κατάθεσης.
- Μπορεί να κατασχέσει μόνο το μερίδιο που αναλογεί στον οφειλέτη.
- Το υπόλοιπο ποσό, που αναλογεί στους λοιπούς δικαιούχους, παραμένει ακατάσχετο έναντι του συγκεκριμένου δανειστή.
Η ρύθμιση αυτή συνδυάζεται με το άρθρο 489 ΑΚ περί ενεργητικής εις ολόκληρον ενοχής: κάθε δικαιούχος μπορεί να αναλάβει το σύνολο της κατάθεσης έναντι της τράπεζας, όμως στις σχέσεις με τρίτους (όπως δανειστές) ισχύει το τεκμήριο ισομερούς συμμετοχής.
Συμπερασματικά
Σε έναν κοινό λογαριασμό:
- Η ύπαρξη ειδικού όρου μεταβίβασης σε περίπτωση θανάτου αποκλείει αξιώσεις κληρονόμων έναντι της τράπεζας.
- Χωρίς τον όρο, οι κληρονόμοι μπορούν να διεκδικήσουν το μερίδιο μόνο από τον επιζώντα.
- Σε περίπτωση κατάσχεσης, ο δανειστής καταλαμβάνει μόνο το μερίδιο του οφειλέτη.
- Το τραπεζικό απόρρητο δεν εμποδίζει την κατάσχεση για το απαιτούμενο ποσό.
Η ορθή κατανόηση των όρων σύστασης του λογαριασμού και η νομική συμβουλή πριν από σημαντικές συναλλαγές αποτελούν καθοριστικά στοιχεία για την αποφυγή μελλοντικών διαφορών.
