Η σημερινή ημέρα, Σάββατο 24 Ιανουαρίου, συνδέεται με τη μνήμη προσώπων που κατέχουν ξεχωριστή θέση στο ορθόδοξο εορτολόγιο. Την ίδια στιγμή, το εορτολόγιο υπενθυμίζει ονόματα και βίους που σφράγισαν τη θρησκευτική παράδοση.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, τιμάται η μνήμη της Οσίας Ξένης, καθώς και των Οσίου Φίλωνος και Οσίου Ζωσιμά. Την ημέρα αυτή γιορτάζουν τα ονόματα Ξένια, Ξένος, Ξένιος, Ξένη, Φίλωνας, Φίλων, Ζωσιμάς και Ζωσιμίνα, τα οποία συνδέονται άμεσα με τη λατρευτική παράδοση της Εκκλησίας.
Η απαρχή ενός βίου που μεταστράφηκε
Η Οσία Ξένη γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη το 1730 μ.Χ. και σε νεαρή ηλικία παντρεύτηκε τον Αντρέα Φεοντόροβιτς Πετρώφ, αξιωματικό και πρωτοψάλτη της βασιλικής αυλής. Η κοινή τους ζωή εξελίχθηκε σε περιβάλλον κοινωνικής αναγνώρισης, υλικής άνεσης και έντονης κοσμικής δραστηριότητας. Οι συναναστροφές, οι δεξιώσεις και η συμμετοχή στην αυλική ζωή χαρακτήριζαν την καθημερινότητά τους, δημιουργώντας την εικόνα ενός ευτυχισμένου ζευγαριού, στο οποίο τίποτε δεν προμήνυε ρήξη ή ανατροπή.
Η απροσδόκητη απώλεια του συζύγου της, ο οποίος κατέρρευσε και πέθανε αιφνιδίως σε κοινωνική εκδήλωση, ανέτρεψε ριζικά αυτή την πραγματικότητα. Η Ξένια βρέθηκε αντιμέτωπη με βαθύ πένθος και έντονη αγωνία για την πνευματική κατάσταση του Αντρέα, καθώς εκείνος δεν είχε προηγουμένως εξομολογηθεί ή κοινωνήσει. Το γεγονός αυτό λειτούργησε ως καταλυτικός παράγοντας για τη μετέπειτα πορεία της.
Η οκταετής απομόνωση και η πνευματική προετοιμασία
Λίγο μετά την ταφή του συζύγου της, η Ξένια εξαφανίστηκε από την Αγία Πετρούπολη για οκτώ χρόνια. Η παράδοση αναφέρει ότι αφιέρωσε αυτό το διάστημα σε ερημητήριο ή μοναστικό περιβάλλον, όπου γνώρισε συστηματικά τον δρόμο της πνευματικής άσκησης. Πληροφορίες της εποχής αποδίδουν την καθοδήγησή της σε πνευματικούς γέροντες, τους λεγόμενους Στάρετς, μαθητές της ησυχαστικής παράδοσης.
Η περίοδος αυτή δεν αποτέλεσε φυγή, αλλά συνειδητή προετοιμασία για έναν ιδιαίτερα απαιτητικό τρόπο ζωής, τον δρόμο των «Διά Χριστόν σαλών». Η ίδια επέστρεψε στην πατρίδα της μετά την ολοκλήρωση αυτής της άσκησης και παρέμεινε εκεί για τα επόμενα τριάντα επτά χρόνια, επιλέγοντας μια ζωή πλήρους απογύμνωσης από τα εγκόσμια.
Η εκούσια φτώχεια και η κοινωνική παρεξήγηση
Με την επιστροφή της στην Αγία Πετρούπολη, η Ξένια μοίρασε όλα τα υπάρχοντά της, το σπίτι, τα χρήματα και τα ενδύματά της. Παράλληλα, δήλωνε δημόσια ότι ο σύζυγός της ζει και ότι εκείνη έχει πεθάνει, υιοθετώντας το όνομά του και φορώντας τα ρούχα του. Η συμπεριφορά αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση των συγγενών της, οι οποίοι προσέφυγαν στις αρχές, θεωρώντας την ανίκανη να διαχειριστεί την περιουσία της.
Οι αρχές, ωστόσο, μετά από εξέταση, διαπίστωσαν ότι διέθετε πλήρη πνευματική διαύγεια και της αναγνώρισαν το δικαίωμα να ενεργεί ελεύθερα. Στο πλαίσιο της ορθόδοξης παράδοσης, η στάση της εντάσσεται στον ιδιαίτερο τύπο αγιότητας των «Διά Χριστόν σαλών», ανθρώπων που προσποιούνται την τρέλα ώστε να αποκρύπτουν την πνευματική τους κατάσταση.
Η καθημερινότητα της άσκησης και της προσευχής
Η ζωή της Ξένιας εξελίχθηκε μέσα σε ακραία φτώχεια. Περιπλανιόταν στους δρόμους της πόλης με φθαρμένα ρούχα, χωρίς μόνιμη στέγη, δεχόμενη συχνά χλευασμό και κακομεταχείριση. Τη νύχτα αποσυρόταν σε αγρούς έξω από την πόλη, όπου προσευχόταν γονατιστή μέχρι το ξημέρωμα. Αστυνομικοί και κάτοικοι κατέγραψαν επανειλημμένα αυτή την πρακτική, παρατηρώντας τη μακρά και επίμονη προσευχή της.
Παρά τις αντίξοες καιρικές συνθήκες και τους σκληρούς χειμώνες της Αγίας Πετρούπολης, η ίδια παρέμενε σχεδόν αμετάβλητη στην εξωτερική της εμφάνιση. Η παράδοση αποδίδει αυτή την αντοχή στη θεία χάρη, η οποία, κατά την πίστη, ενισχύει όσους αφιερώνονται ολοκληρωτικά στον πνευματικό αγώνα.
Η σταδιακή αναγνώριση και τα πνευματικά χαρίσματα
Με την πάροδο του χρόνου, οι κάτοικοι της πόλης άρχισαν να διακρίνουν πίσω από την ιδιότυπη συμπεριφορά της σημάδια ιδιαίτερης πνευματικότητας. Απέδιδαν στην παρουσία της ευλογία, παρηγοριά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, προορατικό χάρισμα. Το Συναξάρι καταγράφει περιστατικά κατά τα οποία η είσοδός της σε καταστήματα ή οχήματα συνδεόταν με αυξημένη ευημερία, ενώ η επαφή της με ανθρώπους σε ανάγκη συνοδευόταν από ανακούφιση ή ίαση.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται σε γεγονότα ιστορικού χαρακτήρα, τα οποία προηγήθηκαν προφητικές της εκφράσεις, όπως τα δραματικά γεγονότα του 1764 ή ο θάνατος της αυτοκράτειρας Ελισάβετ Πέτροβα. Οι αναφορές αυτές ενίσχυσαν περαιτέρω την πεποίθηση ότι η Ξένια κατείχε χαρίσματα που υπερέβαιναν τη συνηθισμένη ανθρώπινη εμπειρία.
Η μυστική προσφορά και η μεταθανάτια τιμή
Η δράση της δεν περιορίστηκε στη δημόσια παρουσία. Κατά την ανέγερση εκκλησίας στο κοιμητήριο του Σμόλενσκ, μετέφερε κρυφά τη νύχτα βαριά οικοδομικά υλικά, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην πρόοδο των εργασιών. Το γεγονός αποκαλύφθηκε μόνο όταν εργάτες την παρακολούθησαν, αναγνωρίζοντας την ανιδιοτελή προσφορά της.
Η Οσία Ξένη εκοιμήθη σε ηλικία περίπου εβδομήντα ενός ετών, γύρω στις αρχές του 19ου αιώνα. Ο τάφος της μετατράπηκε άμεσα σε τόπο προσκυνήματος, ενώ το μικρό παρεκκλήσιο που ανεγέρθηκε αργότερα παρέμεινε σημείο αναφοράς ακόμη και σε περιόδους διωγμών. Η επίσημη αγιοκατάταξή της πραγματοποιήθηκε το 1978 από τη Ρωσική Εκκλησία εκτός Ρωσίας και το 1988 από το Πατριαρχείο Μόσχας, επισφραγίζοντας μια μακρά παράδοση τιμής και ευλάβειας.
