Το συκώτι συγκαταλέγεται στις πλέον θρεπτικές τροφές, ωστόσο η συστηματική και αλόγιστη κατανάλωσή του ενδέχεται να επιφέρει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η διατροφική του αξία δεν αναιρεί τους κινδύνους που συνδέονται με την υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης Α.
Το συκώτι αποτελεί ζωτικό όργανο τόσο για τον άνθρωπο όσο και για τα ζώα, επιτελώντας καίριες λειτουργίες στον οργανισμό. Παράλληλα, καταλαμβάνει διαχρονικά σημαντική θέση στο διατροφικό τραπέζι, καθώς διαθέτει υψηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά και διατίθεται ευρέως στην αγορά. Σε αντίθεση με τη συνήθη προσέγγιση που στρέφει το ενδιαφέρον σε φρούτα και λαχανικά για την κάλυψη αναγκών σε βιταμίνες και ανόργανα άλατα, το συκώτι παρέχει αντίστοιχα – και συχνά υψηλότερα – επίπεδα μικροθρεπτικών στοιχείων σε μικρή ποσότητα. Προσφέρει επαρκείς ποσότητες βιταμινών και μετάλλων, ενώ ταυτόχρονα περιέχει ποιοτικές πρωτεΐνες με σχετικά χαμηλό θερμιδικό φορτίο. Μια μικρή μερίδα αρκεί για να καλύψει μεγάλο μέρος των ημερήσιων αναγκών του οργανισμού.
Οι κίνδυνοι από την υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης Α
Παρά τη θρεπτική του αξία και τη χαμηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά, οι ειδικοί εκφράζουν επιφυλάξεις για τη συχνή κατανάλωση συκωτιού, κυρίως λόγω της υψηλής συγκέντρωσης βιταμίνης Α. Ο οργανισμός Heart UK, που εξειδικεύεται σε ζητήματα χοληστερίνης, αναγνωρίζει ότι το συκώτι περιέχει σίδηρο, ψευδάργυρο, χαλκό και βιταμίνες A, B και D σε σημαντικές ποσότητες. Ωστόσο, η υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης Α – ιδίως στη μορφή της ρετινόλης – μπορεί να οδηγήσει σε οστική αποδυνάμωση και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων.
Η Εθνική Υπηρεσία Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS) επισημαίνει ότι η συστηματική πρόσληψη άνω των 1,5 mg (1.500 μg) βιταμίνης Α ημερησίως, σε βάθος χρόνου, αυξάνει τον κίνδυνο οστεοπόρωσης, ιδιαίτερα σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση και σε ηλικιωμένους άνδρες. Η χρόνια υπερδοσολογία βιταμίνης Α συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις στο σκελετικό σύστημα.
Για τον γενικό πληθυσμό, οι ειδικοί προτείνουν κατανάλωση συκωτιού το πολύ μία φορά την εβδομάδα, αποφεύγοντας παράλληλα τη λήψη συμπληρωμάτων που περιέχουν βιταμίνη Α. Οι έγκυες γυναίκες ή όσες σχεδιάζουν εγκυμοσύνη οφείλουν να αποφεύγουν πλήρως το συκώτι, το πατέ και κάθε συμπλήρωμα με ρετινόλη, καθώς η υπερβολική πρόσληψη ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στο έμβρυο. Επιπλέον, όσοι καταναλώνουν πολυβιταμινούχα σκευάσματα χρειάζεται να ελέγχουν προσεκτικά τη σύνθεσή τους, ώστε να περιορίσουν τον κίνδυνο συσσώρευσης.
Η NHS συστήνει την κάλυψη των αναγκών σε βιταμίνη Α μέσω ισορροπημένης διατροφής που περιλαμβάνει γαλακτοκομικά, αυγά και ψάρια, χωρίς υπερβολές. Οι φυτικές πηγές προβιταμίνης Α, όπως τα καρότα και τα σκουροπράσινα λαχανικά, θεωρούνται ασφαλέστερες, καθώς ο οργανισμός μετατρέπει τη βήτα-καροτίνη σε βιταμίνη Α ανάλογα με τις ανάγκες του. Το μήνυμα των ειδικών παραμένει σαφές: το συκώτι διαθέτει υψηλή διατροφική αξία, αλλά η υπερκατανάλωσή του ενέχει ουσιαστικούς κινδύνους για την υγεία.
