Η ανηδονία αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα της κατάθλιψης και άλλων ψυχικών διαταραχών.
Πρόκειται για την αδυναμία του ατόμου να νιώσει ευχαρίστηση ή ικανοποίηση από δραστηριότητες που παλαιότερα του προσέφεραν χαρά. Αν και συχνά περνά απαρατήρητη, η ανηδονία μπορεί να επηρεάσει βαθιά την ποιότητα ζωής, τις κοινωνικές σχέσεις και τη γενικότερη ψυχική ισορροπία.
Σε κάποιες περιπτώσεις, ο τρόπος ζωής μπορεί να επηρεάσει την εμφάνιση ανηδονίας. Τα προβλήματα όπως η αναβλητικότητα συμβάλλουν στην ανηδονία, αν και οι περισσότερες αιτίες αφορούν τους νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου.
Η ανηδονία είναι πιο συχνή σε ανθρώπους με κατάθλιψη και αποτελεί ένα από τα αρχικά συμπτώματά της. Ένα άτομο που απολαμβάνει να διαβάζει βιβλία, μπορεί ξαφνικά να ανακαλύψει ότι δεν απολαμβάνει την ανάγνωση. Μπορεί να νιώθει απελπισία επειδή δεν μπορεί να απολαύσει δραστηριότητες που πριν του προκαλούσαν ευχαρίστηση. Αν και υπάρχουν πολλές θεωρίες για την αιτία της κατάθλιψης, η ανηδονία συνδέεται με το σύστημα επιβράβευσης στον εγκέφαλο. Η ντοπαμίνη, ένας νευροδιαβιβαστής του εγκεφάλου εμπλέκεται στα συναισθήματα επιβράβευσης ή ευχαρίστησης.
Η ανηδονία στην διπολική διαταραχή μπορεί να προέρχεται από την απορρύθμιση στο σύστημα επιβράβευσης. Ένα άτομο μα ανηδονία στη διάρκεια των καταθλιπτικών επεισοδίων, για παράδειγμα, μπορεί να μην απολαμβάνει μια δραστηριότητα που πριν του προσέφερε ευχαρίστηση, με αποτέλεσμα η δραστηριότητα να μοιάζει λιγότερο (ή καθόλου) απολαυστική.
Η ανηδονία είναι ένα από τα αρνητικά συμπτώματα της σχιζοφρένεια, και είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Περίπου το 80% των ανθρώπων με σχιζοφρένεια βιώνουν ανηδονία. Η ανηδονία στη σχιζοφρένεια ανήκει στα αρνητικά συμπτώματα, και είναι γενικά ανθεκτική στη θεραπεία.
Δεν είναι ασυνήθιστο για τα άτομα με μετατραυματικό στρες ή σύνθετο τραύμα να βιώνουν ανηδονία. Όταν παρουσιάζεται ως σύμπτωμα του μετατραυματικού στρες, η ανηδονία επηρεάζει την εμπειρία του ατόμου στις σχέσεις, στο σεξ και στα συναισθήματά του. Επίσης παίζει ρόλο στο συναισθηματικό μούδιασμα που αποτελεί έναν μηχανισμό αντιμετώπισης της τραυματικής εμπειρίας. Κάποιες μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι με ανηδονία που οφείλεται στο μετατραυματικό στρες αντιδρούν λιγότερο θετικά σε καταστάσεις που πριν τους είχαν προκαλέσει θετικά συναισθήματα.
Όταν οι άνθρωποι με άγχος νιώθουν ανηδονία, είναι πιο επιρρεπείς στην κατάθλιψη. Μια μελέτη έδειξε ότι το άγχος μπορεί να οδηγήσει στην κατάθλιψη μέσω της ανηδονίας επειδή τα άτομα είναι πιο επιρρεπή στην κατάθλιψη όταν μουδιάζουν συναισθηματικά λόγω άγχους.
Όταν κάποιος γνωρίζει τις αιτίες της ανηδονίας τότε μπορεί να κάνει κάποια βήματα για να την αντιμετωπίσει. Το να χάσετε το ενδιαφέρον σας για κάτι που πριν απολαμβάνατε μπορεί να είναι μια ανησυχητική εμπειρία, αλλά η ανηδονία δεν χρειάζεται να είναι μόνιμη. Με την βοήθεια ενός ψυχιάτρου-ψυχοθεραπευτή, μπορείτε να αντιμετωπίσετε αποτελεσματικά την ανηδονία.
Υπάρχουν πολλές βιολογικές αιτίες της ανηδονίας, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης δραστηριότητας του κοιλιακού ραβδωτού σώματος στον εγκέφαλο, μιας περιοχής που εμπλέκεται στο σύστημα ανταμοιβής. Το ραβδωτό σώμα στεγάζει επίσης τον επικλινή πυρήνα, ο οποίος έχει αναφερθεί ως το «κέντρο ευχαρίστησης».
Εκτός από το έλλειμμα δραστηριότητας στο ραβδωτό σώμα, μπορεί επίσης να υπάρξει άτυπη αύξηση της δραστηριότητας του προμετωπιαίου φλοιού, ο οποίος εμπλέκεται στον προγραμματισμό και την έκφραση της προσωπικότητας, που παρατηρείται στην ανηδονία. Άλλα κέντρα του εγκεφάλου που είναι απορυθμισμένα στην ανηδονία περιλαμβάνουν την αμυγδαλή, η οποία επεξεργάζεται τα συναισθήματα και εμπλέκεται στη λήψη αποφάσεων, και η νησίδα, η οποία θεωρείται σημαντική για τη συνείδηση και την αυτογνωσία.
Ανισορροπίες στους νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου ή στις ορμόνες έχουν επίσης διερευνηθεί σε σχέση με την ανηδονία. Η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής που εμπλέκεται στις νευρικές οδούς ανταμοιβής και υπάρχει σε υψηλές ποσότητες στον επικλινή πυρήνα του εγκεφάλου. Η μειωμένη παραγωγή ντοπαμίνης στο κοιλιακό ραβδωτό σώμα έχει βρεθεί ότι συσχετίζεται με αυξημένη βαρύτητα της ανηδονίας. Επιπλέον, το γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA, ένας ανασταλτικός νευροδιαβιβαστής), το γλουταμικό (ένας διεγερτικός νευροδιαβιβαστής) και η σεροτονίνη, φαίνεται επίσης να εμπλέκονται στην ανηδονία.
Ενώ η ανηδονία αποτελεί ένα σύμπτωμα και όχι μια ψυχική διαταραχή, υπάρχουν διάφοροι τύποι. Αυτό υποδεικνύει ότι η ανηδονία μπορεί να αφορά μια συγκεκριμένη πτυχή της ζωής ή όλες τις πτυχές της ζωής, όπως:
Η ανηδονία επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής ενός ανθρώπους. Για αυτό είναι σημαντικό να κάνετε τα κατάλληλα βήματα ώστε να ανακτήσετε την ψυχική σας υγεία.
Χρειάζεται καταρχήν να αντιμετωπιστεί η υποκείμενη αιτία της ανηδονίας. Ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και αντικαταθλιπτικών είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία για την ανηδονία και την κατάθλιψη. Τα φάρμακα αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την επιβράβευση και είναι ιδιαίτερα βοηθητικά στην ανηδονία.
Αν και οι επιλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRI) είναι η πρώτη επιλογή για την κατάθλιψη, υπάρχουν και άλλα διαθέσιμα φάρμακα. Υπάρχουν και άλλα αντικαταθλιπτικά φάρμακα όπως η βορτιοξετίνη, η αγομελατίνη, η βουπροπιόνη, η κεταμίνη και η βρεξιπραζόλη (αντιψυχωσικό) που έχουν επιδείξει θετικά αποτελέσματα στην αντιμετώπιση της ανηδονίας.
Επίσης οι αλλαγές στον τρόπο ζωής όπως η ισορροπημένη διατροφή, ο διαλογισμός, η γιόγκα, η αεροβική άσκηση συμβάλλουν στο να νιώθει κάποιος μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή του. Άλλες μέθοδοι θεραπείας περιλαμβάνουν νευροψυχιατρικές μεθόδους όπως τον διακρανιακό ηλεκτρικό ερεθισμό (tDCS) και το rTMS για τις πιο ανθεκτικές περιπτώσεις.